Metronom nedir?

Metronom: tanımı

Metronom, bir müzisyenin sabit bir tempoda çalışabilmesi ya da çalabilmesi için ayarlanabilir bir hızda düzenli, duyulabilir bir vuruş (tık, tik ya da bip) üreten bir cihazdır. Hız dakikadaki vuruş sayısı (BPM) ile ayarlanır: 60 BPM’de metronom saniyede bir, 120 BPM’de saniyede iki kez tıklar.

Kelime Yunancadan gelir: “metron”, ölçü ve “nomos”, kural ya da yasa. Metronom size ne çalacağınızı değil, yalnızca ne zaman çalacağınızı söyler. Kendi zamanlamanızı ölçtüğünüz bir referanstır; profesyonel müzisyenlerin bile yeni bir pasaj öğrenirken ya da kayıt yaparken kullanması bu yüzdendir.

Kısa bir tarihçe

Müzisyenler uzun süre tempoyu sarkaçlarla sabitlemeye çalıştı; Étienne Loulié 1696’da bu amaçla bir sarkaç düzeneği tarif etti, ama düzenek uzun ve sessizdi. Pratik atılım 1814 civarında geldi: Amsterdam’daki Hollandalı mekanikçi Dietrich Nikolaus Winkel, pivotunun iki yanından ağırlıklı bir sarkacın küçük kalırken yavaş sallanabildiğini buldu.

Johann Nepomuk Maelzel bir tempo ölçeği ekledi ve cihazı 1815’te “metronom” adıyla patentledi; fabrikası onu ünlü yaptı. Bir Hollanda komisyonu daha sonra mucit olarak Winkel’i tanıdı, ama Maelzel’in adı kaldı: M.M. ♩ = 120 olarak yazılan tempo işaretleri “Maelzel Metronomu, dakikada 120 dörtlük” anlamına gelir. Beethoven onu ilk kullanan bestecilerden biriydi; 1817’de senfonileri için metronom işaretleri yayımladı.

Mekanik, dijital ve online metronomlar

İyi yapılmış bir online metronom, kuvars bir metronom kadar sabittir. Bizimki her tıkı sıradan zamanlayıcılar yerine tarayıcının ses saatine önceden yerleştirir; böylece sayfa meşgulken kaymaz ya da takılmaz. Bir tempo seçin, ölçü birimini ve alt bölümü ayarlayın; gür enstrümanlar çalarken kulaklık ya da hoparlör kullanın.

Metronomla nasıl çalışılır

Bir tıka eşlik etmek başta tuhaf gelir: metronom hızlanıp yavaşlıyormuş gibi gelir. Öyle değildir; bu kendi zamanlamanızın kendini göstermesidir. Bu adımlar tıkı bir yargıç değil yardımcı yapar.

1. Temiz tempo noktanızı bulun. Kısa bir pasaj seçin, en fazla iki ölçü, ve onu üst üste üç kez hatasız çalabileceğiniz tempoya kadar düşürün. Çok yavaş gelse bile başlangıç noktanız budur.
2. Çalmadan önce dinleyin. Girmeden önce tıkın tam bir ölçü boyunca çalmasına izin verin, yüksek sesle sayın. Notanız ile tıkın tek ses gibi duyulmasını hedefleyin; tık “kaybolsun”.
3. Tempoyu küçük adımlarla artırın; her seferinde 4–8 BPM, yalnızca üç temiz tekrardan sonra.
4. Bozulunca geri adım atın. Hatalar çıkarsa iki adım geri gidin. Hızlı çalışılmış yanlış nota, öğrenilmiş yanlış notadır.
5. Kendinizi kaydedin; arada bir tıka karşı. Geri dinlemek, çalarken duyamadığınız acele etmeleri ve geride kalmaları ortaya çıkarır.

Örnek bir tempo merdiveni

Diyelim ki bir pasaj 100 BPM’de çalınmalı. Hedefin yaklaşık %80’inden başlayın ve yukarı çıkın; gerçek tempo rahat gelsin diye hedefin biraz üstünde bitirin.

Tıktan daha fazlasını almanın üç yolu

Tıkı 2 ve 4’e koyun

Popun, rockın, cazın ve funkın çoğunda trampet 2. ve 4. vuruşlara düşer. Metronom temposunu yarıya indirin ve her tıkı 2. ya da 4. vuruş olarak alın: 60 BPM’de tık, 120 BPM’lik bir groove’un backbeat’ini işaretler. 1. ve 3. vuruşları kendiniz sağlamak zorundasınız; bu da çok daha güçlü bir iç nabız kurar.

Hızlı notalar için alt bölümleri kullanın

Bir pasaj sekizlik ya da on altılık notalardan oluşuyorsa metronomu alt bölümü de tıklayacak şekilde ayarlayın. Her hızlı notanın tam yerini gösterir ve notaların sıkışmasını önler. Pasaj düzgünleşince alt bölümü kaldırın.

Kendinizi sessizlikle sınayın

Sabit bir tempoda eşlik edin, sonra çalmaya devam ederken birkaç ölçü sesi kısın ve yeniden açın. Ses döndüğünde hâlâ tıkla birlikteyseniz zamanlamanız içseldir. Değilseniz ne kadar ve hangi yöne kaydığınızı tam olarak bulmuş olursunuz.

Sık yapılan hatalar

• Fazla hızlı başlamak. Açık ara en yaygın olanı. Yavaş ve temiz her zaman kazanır.
• Tıkı hissetmek yerine izlemek. Çalmadan önce tıkı duymayı beklerseniz hep geç kalırsınız. Bir dans partnerini sezer gibi onu önceden sezin.
• Onsuz hiç çalmamak. Tempo kurmak ve kendinizi kontrol etmek için kullanın, sonra parçayı serbestçe de çalın. Müzik nefes alır; metronom bir kafes değil, bir çalışma aracıdır.
• Büyük tempo sıçramaları. 80’den 120’ye tek adımda geçmek sorunları gizler. Küçük artışlar onları bulur.

Sık sorulan sorular